APOLLON KÜLTÜ VE ANADOLU

Smintheion kutsal alanı, eski çağlarda Troas'ın önemli kült merkezlerinden biridir. Tanrının Troas bölgesinde onurlan-dırılmasını, öncelikle Homeros'un İlyada destanındaki "Leto ile Zeus'un oğlu Apollon, güzel saçlı Leto'nun doğurduğu" anlatımından ve Akhilleus'un büyük öfkesine neden olan olaylardan öğrenmekteyiz. Tanrının fare-sminthos (a^ııv-80Ç) epithetonu ile tanınması, ilk kez Troas bölgesinde karşımıza çıkar. Kültünün Troas bölgesin ilk kez ortaya çıkışı, hiç kuşkusuz bir kuruluş söylencesi ve İlyada destanındaki kimi olayların sağlıklı bir biçimde yorumlanmasında yatar. Apollon kültünün doğuşunda tarlafarelerinin verdikleri zararların ve getirdikleri felaketlerin büyük payı vardır. Apollon güçlü kralları, halklarına karşı yaptıkları haksızlıklardan ötürü farelerle yayılan veba salgınlarıyla cezalandırmasını bilmiş,

hakkın yerine ulaşmasına aracı olmuştur. Mysia dilinde fareye "sminthos" denmesi, Troas'a göç edenlerin bu sözcüğü ve Smintheus kültünü ilk kez burada tanımaları, kültün Troas'a özgü olduğunu akla getirir.

1980 yılında başlayan arkeolojik araştırmalarda; tapınağın üst yapısından tamamen yoksun bırakılmış temeli ve temenos alanının varlığı saptanmıştır. Tapınağın A. Şengören'e ait mengene-yağhane ve bahçesi ile güneybatısında yer alan, Ali Onaran ve Bilal Yıldırım'a ait bahçelerin içinde yer aldığı görülmüştür. 1981 yılında ele geçirilen kolosal bir heykele ait bacak parçası, heykeltıraş Skopas'ın Smintheion ile olan ilişkisine destek sağlamıştır 1982-1983 yılı çalışmaları bizim için çok önemli olan kamulaştırma olayının gerçekleştirilmesi nedeniyle büyük bir coşku içinde yürütülmüştür. Çalışmalar, tapınağın temel yapı tasarımıyla ilgili olarak; temelin volkanik tüf dediğimiz, kolay işlenen hafif malzemeden yapılmış olduğunu ortaya koyar. Daha sonra, temel duvarları arasındaki boş alanların moloz taş-dolgu sistemiyle doldurulduğu saptanmıştır. Tapınağın güneydoğu uzun kenarı üzerinde, okunamayan krepis temelleri gün ışığına çıkarılmıştır. 


1988-1989 yılarında, ilk kez Apollon Smintheus kutsal alanında koruma ve restorasyon ağırlıklı çalışmalar başlamış, anastylose ile ilgili adımlar atılmıştır. Tapınak temenosu içinde, güneybatı girişinin güneyinde, Coşkun Özgünel Sokak'ın sonunda yer alan, Bilal Yıldırım'a ait yağhane Müze-Depo olarak kullanılmaktadır. Tapınağın güneybatı dar-uzun köşesindeki onarım ve anastylose çalışmaları sonunda merdiven sıraları n. basamağa kadar yerlerine konmuştur. 

1993 yılı Gülpınar Apollon Smintheus kazıları yine bir ilke ekip olarak imzasını atmıştır. 31 Ağustos'ta "Apollon Smintheus Tapınağı Depo Müzesi" açılmıştır. 1994 yılında hazırlıklarını tamamladığımız güneybatı köşesine konması planlanan üç sütun özgün yerlerine konmuştur. 1996-2010 yılları arasında devam eden Gülpınar kazı ve restorasyon çalışmaları tapınak dışında T. Takaoğlu başkanlığında sürdürülen "Kalkolitik Gülpınar" ve D. Kaplan tarafından devam ettirilen rezervuar-sarnıç ve Roma Hamamı kazılarıyla devam etmektedir.