PREHİSTORİK SMINTHEION

Apollon Smintheus Kutsal Alanı'nda (Smintheion) sürdürülen arkeolojik kazı çalışmaları sırasında İÖ 5000 civarına tarihlenen bir prehistorik yerleşime ait kalıntılar tespit edilmiştir. Söz konusu prehistorik yerleşim Batı Anadolu kronolojisinde problemli olarak bilinen Orta Kalkolitik Dönem'e tarihlenmektedir. Batı Anadolu kültür tarihinin en az bilinen dönemlerinden biri olan Orta Kalkolitik Dönem aynı zamanda birçok Ege adasının ilk kez yerleşilmeye başlandığı ve Batı Anadolu ve Ege dünyasında kültürel etkileşimlerin ve ticaretin artmaya başladığı bir dönemi temsil etmektedir.


Prehistorik yerleşiminin bölgede bu dönem için geniş sayılabilecek -en az 0.5 hektar gibi- bir alan kapladığı, burada yapılan arkeolojik kazı ve sondaj çalışmalarında belirlenmiştir. Yerleşim başlangıçta bir su kenarında hafif eğimli bir alan üzerine kurulmuştur. Şu âna kadar kazısı yapılan alanlarda ana kaya üzerinde sadece iki mimari evreli tek bir kültür katmanıyla belirlenen prehistorik yerleşiminde taş mimari ağırlık kazanmaktadır. Genellikle kare planlı ve avlulu olduğu anlaşılan bu konutların bazen birbirine bitişik bazen de birbirinden ayrık olarak inşa edildiği  görülmektedir.   Konutların  tabanlarında tespit edilen ocak kalıntıları dışında, konutların içinde ayrıca birer taş döşeli platform ve sınırları duvarla belirlenmiş erzak küplerinin koyulduğu alanlar bulunmaktadır. Konutların önündeki avlularda veya çevreleyen dış mekânlarda çok sayıda tabana açılan erzak ve çöp çukurlarına rastlanılmıştır. Başlangıçta erzak çukuru olan bu unsurlar zamanla çöp çukuruna dönüştürülmüş olmalıdır.

Prehistorikyerleşimde sürdürülen arkeolojik kazılar, burada nasıl bir köy toplumunun var olduğu ve burada yaşayan prehistorik inanların ne tür bir yaşam biçimini benimsediği konusunda bilgiler sunmuştur. Kazılar sırasında ele geçen veriler, burada yaşamış prehistorik toplumun tarım, hayvan besiciliği, avcılık, balıkçılık ve midye-istiridye toplayıcılığı gibi farklı ekonomik faaliyetlerle geçimlerini desteklediklerine yöneliktir. Örneğin kazılar sırasında yoğun miktarda evcil koyun, keçi ve inek kemiği ele geçmesi, toprağın ekilip biçilmesi yanında hayvan besiciliğinin de yapıldığını gösterir. Bununla birlikte ele geçen yabankeçisi, yabando-muzu ve alageyik kemikleri yanı sıra çeşitli kuş türlerine ait kemiklerin ise avcılığın da yerleşimin besin ekonomisinde yertuttuğuna işaret eder. Burada balıkçılık ve midye-istiridye toplayıcılığı gibi ekonomik faaliyetlerin de aktif olarak yapıldığı konusunda önemli arkeolojik verilere ulaşılmıştır. Prehistorikyerleşimin deniz kıyısınayaklaşık 1 km uzaklıkta olduğu göz önüne alındığında, deniz ürünlerinin yerel besin ekonomisinde neden tercih edildiği anlaşılabilir.

Seramik geleneğinin üretim teknolojisi açısından oldukça ileri düzeyde olduğu görülmektedir. Genel olarak el yapımı çok iyi perdahlı grimsi-siyah veya grimsi-kahveren-gi seramik geleneğinin belirgin olduğu prehistorik yerleşimde özellikle perdah bezemeli, kazıma bezemeli ve boya bezemeli örnekler dikkat çekmektedir. Seramikler arasında boynuz kulplu çanak ve çömlekler, dört ayaklı kâseler, pencere ayaklı kâseler, minyatür çömlekler, yüksek kulplu çanaklar ve derin çanaklar sayısal anlamda çoğunluktadır. Ayrıca çok iyi perdahlı çanak çömlekler dışında süt ürünleri işlemede kullanılan peynir kapları ve süzgeçler de dikkat çekmektedir.

Prehistorik yerleşimin en ilginç özelliklerinden biri de hasırcılık ve dokumacılıkla ilgili önemli veriler sunmasıdır. Neredeyse bütün çanak çömleklerin kaidelerinde hasır ve yün dokuma negatif izlerine rastlanmıştır. Yapılan çalışmalar, hasır veya dokuma parçalarının büyük olasılıkla çanak çömleklerin şekillendirilmesinde bir tür ilkel çark olarak kullanıldığından, kaideler üzerinde iz bırakmış olduğuna işaret etmektedir.

Yerleşimde ele geçen egzotik olarak nitelendirilebilecek bazı nesnelerin, örneğin uzak coğrafyalarda bulunan Melos adasına ve Orta Anadolu Bölgesi’nde Göllüdağ kaynaklarına özgü obsidiyenler ile mermer kaplara ait parçaların Smintheion’a geldiğinin anlaşılması, uzun mesafeli deniz ve kara ticaretine tanıklık etmektedir. Kalkolitik Dönem Smintheion insanlarının geçimlerini; tarım, hayvan besiciliği, avcılık, balıkçılık ve midye-istiridye toplayıcılığı gibi değişik ekonomik faaliyetler ile sağladıkları anlaşılmaktadır. Ele geçen öğütme ve ezgi taşlarıyla, buğdayın un haline getirildiği, konutlarla ilişkili ocak yapılarında da pişirme işleminin yapıldığı anlaşılmaktadır. Beslenen hayvanların da etinden, sütünden ve yününden yararlanıldığı bilinmektedir. Kazılarda ele geçen gövdesi kevgir gibi delikli kaplar bu besi hayvanlarının sütünden de faydalandığına, peynir yapımına işaret eder. 

Çanakkale yöresi genellikle batı uygarlığının ilk edebi eseri olan ozan Homeros'un İlyada destanına konu teşkil eden efsanevi Troya yerleşimiyle bilinir. Apollon Smintheus Kutsal Alanı'nda yapılan kazılar, tıpkı Kumtepe ve Beşiktepe yerleşimleri gibi, Troya'nın ilk kurulduğu İÖ 3000 yılları civarından yaklaşık 2000 yıl öncesinde yörede ne türyerleşimler olduğu konusunda bilgi vermesi açısından önem arz eder.